«Եզակի անհատ», «ուխտւածը», «սքանչելի մարդ», «անվեհեր մարտիկ», «գործի մարդ», «անկեղծ ու ազնիւ», այսպէս է բնորոշւում Սիմօնը այն բազմաթիւ յօդւածներում, որ հրատարակեց «Հորիզոնը» նրա մահւան առթիւ: Հիացումի ու պաշտամունքի խօսքեր էին, որ տեղացին դէպի Թիֆլիս աշխարհի չորս ծայրից: Եւ հակառակ բռնապետական կարգերի՝ հայ աշխատաւոր ժողովուրդը անօրինակ հանդէսներով դէպի գերեզման առաջնորդեց իր սիրեցեալ զաւակին...
*Այս յիշողութիւնները Ս. Զաւարեանը գրի էր առել Պոլսում, «Ազդակ» շաբաթաթերթի համար, բայց ժամանակին չէր հրատարկւել: Մի հրաշքով չի կորել և փրկւել է «Ազդակ»-ի թղթերի մի մասի հետ:
Անգին բեկոր է այս, որ Սիմոնի յուշերի մի ուրիշ կտորի հետ՝ տպւած «Հայրենիք»-ի 2րդ բացառիկ թւում անփոխարինելի նիւթ է կազմում Դաշնակցութեան անզուգական երրորդութեան անդամներից մէկի կենսագրութեան համար: Գրւածքը հրատարակում ենք առանց որևէ փոփոխութեան:
 |
| Լուսանկարը՝ Զաւարեան ծնողների հետ ըստ՝ Վ. Զաւարեան, Սիմոն Զավարեան, Եր. 2000, էջ 7 |
Հոկտ. 12-ին, դեռ կէսօր չեղած՝ Վանի շուկայում մի շշուկ է անցնում. իսկոյն մէկը միւսը ետևից խանութներ գոցում ու կծիկ դնում դէպի Այգեստան – կառավարութիւնը գաղտնի զէնք էր բաժանում թիւրքերին. էլ գաղտնին դարձաւ յայտնի, այժմ ամենքիս աչքի առաջ դադարկւում է կառավարութեան զէնքի պահեստը, զինւում է արագաբար թիւրք խուժանը:
...«Այսպէս վերջացաւ մեծ
հիացում
Ու մեծ սարսափ ներշնչող
Սերոբ-փաշան,
Ազատութեան ծարաւի, իդէալով
տոգոր-
ւած, միշտ լաւին ձգտող մի
բնաւորութիւն»...
Դ.-ը Վ. ԲէԼՔ
Ոսկէ գագաթը բանձրիկ Նէմրութայ
Վա՛ռ-վառ կը շողայ մէջ Վանայ ծովուն.
Ազիզ անունդ, քաջ Սերոբ-փաշայ,
Ալմաստով փէլուն մէջ մեր սրտերուն.
Թո՛ղ արարքներուդ արժանի գովքն էլ՝
Խղճուկ գուսանիս անզարդ երգերում
Ջինջ աղբիւրի պէս գլայ, գլգլայ...
Դաշնակից սպաները, պարզեցին քաղաքական մութ մնացած կէտերը եւ Դաշնակից պետութիւնների յաղթութեան մանրամասնութիւնները:
Փոթորիկը տեղահան ըրաւ հսկայ կաղնին, եւ տապալեցաւ ա՛ն ալ:
Գուժկան հեռագիրը բերաւ անոր մահուան լուրը, լուր մը՝ որ ցնծութիւն եւ ճրհուանք պիտի պատճառէ միայն մեր թշնամիներուն:
Նոյեմբ. 28-ին տիրում է եռ ու զեռը: Անդրանիկը դադար չունի. ամբողջ ժամանակ կարգադրութիւններ է անում, դասաւորում է, հրահանգներ տալիս, ջղայնացած սրանք – նրան է ծեծում, անգամ անւանի մարդկանց, ինչպէս, օրինակ, հանգուցեալ Արշակ Շիրինեանին, Գէդէոն Տէր-Մինասեանին, Սահակ Հայրապետեանին եւ մանր-մունր շատ կոմիսարների...