ԴՐՕՇԱԿ

Մեր Անզուգական Նիկոլը (Մարդը, Հայը եւ Յեղափոխականը) Կեանքը Նիկոլ Օտապաշեանը ծնուել է 1876-ին Գանձակում: Մինչեւ 1890-ը ապրել եւ ծխական դպրոց է յաճախել հայրենի քաղաքում: Այդքան է եղել իր մանկութեան ու պատանեկութեան խաղաղ շրջանը՝ մինչեւ 14 տարեկան հասակը, որից յետոյ սկսուել է նրա անհանգիստ, փոթորկալից կեանքը:

Ընկ. Նիկոլ Հիւանդ Էր Երկար Ժամանակէ Ի Վեր 1920-ի հայ-թուրքական պատերազմին ընկեր Նիկոլ, այն ատեն հայկական բանակի սպայ, ծանր կերպով վիրաւորուած էր: Երկար դարմանումէ ետք թէեւ իր վէրքը բուժուեցաւ, բայց մեր ընկերը այլեւս կէս հաշմանդամ էր: Իր մարմինէն թափանցած գնդակը այնպիսի աւերում էր առաջ բերած ներքին օրկաններու մէջ, որ 1920-էն ի վեր ընկեր Նիկոլ ենթակայ էր դանդաղ բայց անընդհատ ներքին թունաւորումի:

Նկարը՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամ ին Տիգրան եւ Ռուբէն: Յեղափոխական երկու նախակարապետներ Տարօնի աշխարհէն: Տիգրան զաւակն էր հանրածանօթ Իգիթեան ընտանիքին, Մշոյ Սուրբ Մարինէ թաղէն: Ռուբէն զաւակն էր նոյնպէս հանրածանօթ ընտանիքի մը, Յաղջան գիւղէն:

Թեհրան, մայիս 8 Նոր մա՜հ, նոր կորո՜ւստ... Այս անգամ անողոք մահը խլեց մեր շարքերից անվեհեր ռազմիկ ընկ. Հրաչին... Եւ որքա՜ն անակնկալ, որքա՜ն արագօրէն... Եօթ օրուայ մէջ թոքերի բորբոքումը կտրեց նրա կեանքի թելը...

Հ. Յ. Դաշնակցութեան շարքերից Չոռու Մանուկ կոչւած անձը վաղուց իվեր մոռանալով իր կոչումը դարձել էր մի հասարակ սրիկայ, որը եւ իր կատարած հակակազմակերպչական եւ հակակուսակացական ընթացքի եւ Դաշնակցութեան անունը շահագործելուն համար, ենթարկւած էր բազմաթիւ նկատողութիւնների եւ նախազգուշացման: Իսկ վերջին ժամանակներում շանտաժի գործերում մասնակցելու եւ մանաւանդ շանտաժիստներին կուսակցական զէնք մատակարարելու համար, Հ. Յ. Դ. Չորրորդ Կ. Կօմիտէի որոշումով յանձնւեց Կովկասեան Ահաբեկիչ Մարմնի դատին, որի կողմից եւ ենթարկւեց մահւան պատժին, որը գործադրւեց ապրիլի 22-ի երեկոյեան:

Ռուբինա՛: Ահա՛ անուն մը, որ ո՛չ մականունի պէտք ունի, ո՛չ ալ տիտղոսի՝ ճանչցուելու համար: Մեր ազատագրական շարժման մասնակից յեղափոխական Հայուհիներու շարքին մասնաւոր տեղ մը կը գրաւէ մեր ողբացեալ ընկերուհին, որ իր աչքերը յաւիտենականութեան փակեց անցեալ Ապրիլ 21ին, Մոնթրէալի մէջ, հեռու հայրենիքէն, որուն ազատութեան նւիրած էր իր կեանքը, երիտասարդ տարիքէն սկսեալ:

Քերթողն հսկայ մրրըկավարս, հրաչուի, Նըւիրական արուեստանոցն իր մըտաւ, Եւ փակեց լայն պողպատ դռներն հապշտապ, Փակեց փեղկերն երկնքին դէմ, որոնց նեղ Ճեղքերուն մէջ մընացին Արեգակին մազերն ոսկի, սանտըրուած:

1917 թ. Նոյեմբերի 14-ին Հայր Աբրահամի հետ Վանէն կառքով մեկնեցանք Թիֆլիս: Ռուսական բանակը ամիսներ առաջ արդէն լքած էր կովկասեան ճակատը: Վասպուրականում մնացող Հայերը տեղական զինւած ուժեր կազմակերպած էին, Կոստի Համբարձումեան ի գլխաւորութեամբ: Հայկական նորակազմ զինւած ուժերը կը գտնւէին Ոստանում, իսկ թուրքերը Աղթամարում: Երբ կառքի մէջ նստած էինք, Հայր Աբրահամը յուսահատ էր՝ որ մեր նւազ ուժերով չկրցանք Վասպուրականը պաշտպանել Թուրքերի դէմ: Կառքի մէջէն միշտ յուզւած Վանի Ծովը կը դիտէր եւ կը բացագանչէր. ափսո՜ս, ափսո՜ս, մէկ ալ բաղդ կ'ունենա՞նք այս ծովը լողանալու...

Ծնած է 1873 ապրիլ 2-ին Ատաբազարի մէջ. որդին է հանգուցեալ Աբրահամ Աստւածատուրեանի, որ ծանօթ է ատաբազարցիներու իր ազգային ու կառավարական բարւոք պաշտօնավարութեամբ:

Հայ Հարուստներուն Ճգնաժամը կը մօտիկնայ օրէօր: Մենք անոնցմէ չենք, որ խաղաղութիւն վերջնականապէս հաստատուած համարենք: Հրէշ սուլթանի դաւերը մեր աչքի առաջ պարզուած են. նա նոր պատրաստութիւններ տեսնելու մէջ է:

Հ. Յ. Դաշնակցութեան Արեւմտեան Բիւրօի 1896 թւակիր եւ վերջերս Կ. Պօլսոյ Պատասխանատու Կեդրոնական Կօմիտէի վճռի համաձայն՝ ապրիլի 10-ին Բաթում քաղաքում տեռօրի ենթարկւեց Երզնկայի Էրկան գիւղացի, 28 տարեկան, սափիրչ Մելքօն Քէօսեան, որը 1896 թ. ի վեր Դաշնակցութեն պատկանող 10 հրացաններ իւրացրել եւ անյայտացել էր: Ահաբեկիչները ազատ են: «Դրօշակ» – Հոկտեմբեր 1902 Թիւ 10 (130)

Նկարուած 21 Փետրուար 1941-ին, Թեհրան Նկարը՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամ ին Քառասուն օր առաջ, խորը ծերութեան տարիքում կարճատեւ հիւանդութիւնից յետոյ, սոյն թւի Ապրիլի 7ին, Նոր-Ջուղայում իր մահկանացուն կնքեց վետերան ընկ. Թադէոս Թադէոսեանը:

Նկարները՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամ ին (Մոխրացած յուշեր)   Էջմիածնում էի 1915-ի Յունիսին: Վանքի հրապարակում, Տրադի դռան առջեւ մի բազմութիւն էր հաւաքւլ: Վաղարշապատցիները սաստիկ վէճի բռնւել էին ջրի հերթի պատճառով: Երկու հոգի աքլորների պէս փորձում էին իրար վրայ յարձակւել, սակայն կողմերը զսպում էին նրանց: Այդ րոպէին հեռւից երեւաց մի ձիաւոր, որ քառատրոփ քշեց ձին եւ մօտեցաւ ամբոխին:

Ղարաբաղի վերջին կռիւներուն մէջ, Ասկերանի սարերուն վրայ, հերոսաբար ինկած է մեր նշանաւոր հայդուկներէն՝ «Տէլի Ղազար»ը: Բոլոր անոնք, որ ծանօթ են վերջին երեսնամեայ պատմութեան, մեր ազատագրական պայքարին եւ հայդուկային արշաւանքներուն, լսած կ'ըլլան անշուշտ Ղազարի կեանքի եւ գործունէութեան մասին:

Ցեղիս մեծ զաւկին՝ Սողոմոն Թէհլիրեանին ...Ու գիշերը դարձեալ եկա՜ն, եկա՜ն, դժնէ մղձաւանջները անհատուցում վրէժին Ու դուն ընդոստ ծնար չարչարանքի անկողնէդ, որպէս շանթը մրրկահար ամպրոպներէն Այն առաւօտ ծագող արեւը եղերական քու կեսարական հոգիիդ պատգամեց, Երբ հեթանոս Քուրմի մը պէս, Գերագոյն բաժակդ էիր իրեն ամբարձուցած...

Ապրիլ 1-ին, չորեքշաբթի, գիշերւայ ժամը 9-ին, իր բնակարանում, սրտի կաթւածի հետևանքով յանկարծամահ եղաւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան վեթերաններից վաստակաւոր ընկեր Արշակ Յովհաննիսեանը, 70 տարեկան հասակում: