Իշխան Յովսէփ Արղութեան. գրեց՝ Ա. Ահարոնեան

Երէկ թաղեցինք նրան, Իշխան Յ. Արղութեանին:

Հայկական ազատագրական պայքարի անձնւէր ու փառապանծ վետերանին, որ գերեզման իջաւ վաղաժամ, ճաշակելով իր ամբասիր ու հարուստ կեանքի բոլոր ազնւական հմայքը եւ մեր ցեղական դաժան ճակատագրի բովանդակ դառնութիւնը:

Գիծեր՝ Յովսէփ Արղութեանի կեանքէն

Իշխան Յ. Արղութեանի մահով կ'անհետանայ առաջին յեղափոխականներէն մէկն ալ:

Իր կեանքի պատմութիւնը կարելի է ըսել կը նոյնանայ Հայ Յեղափոխութեան պատմութեան հետ, այնքան իրարու են խառնուած անոնք եւ այնքան ժամանակակից իրարու:

Մենք եւ Նրանք. գրեց՝ Ա. Ջամալեան

Այն օրից, երբ Հ. Յ. Դաշնակցութիւնը մուտք է գործել հայ ժողովրդի մէջ՝ նա իր հիմնական խնդիրներից մէկն է դարձրել հայ ժողովուրդի զինումը:

Անդրանիկ Ի Պատուի

«Սովետական Հայաստան»ի մէջ հրատարակուած է «Զօրավար Անդրանիկ կը խօսի» խորագրով ընդարձակ յօդուած մը:

Գրութիւնը նոր չէ: Արտատպուած է Փարիզի «Ապագայ» օրաթերթի 1924ի թիւերէն:

Վերահրատարակութիւնը հետեւանք է – ըստ «Ս. Հայաստան»ի խմբագրութեան բացատրութեան – ընթերցողներէ ստացուած ա՛յն նամակներուն, որոնք կ'ուզեն գիտնալ, թէ «ինչո՛ւ զօրավար Անդրանիկը հեռացաւ Հայաստանից»:

Տիար Անտոն. գրեց՝ Վահան Նաւասարդեան

Որքա՜ն շատ յուշեր կապուած են այս մարդուն: Ու քանի-քանի՜ դաշնակցականների հայեացքներ աշխարհի տարբեր ծայրերից այսօր ուղղուած են դէպի Ժընեւ, դէպի այն համեստ հողաթումբը, որի տակ Յունուար 16-ին իր յաւիտենական հանգիստը գտաւ Անտոն Գօշը:

Դաշնակցութեան Դերը Գաղութներում. Վ. Նաւասարդեան

Զոմբարտը նկատում էր, որ ընկերվարութիւնը, լինելով հանդերձ իբրեւ հանրամարդկային մէկ ուսմունք, իւրաքանչիւր երկնակամարի տակ կեանք է առնում նախապէս այդ միջավայրի կնիքը իր վրայ առնելով:

Այդպէս է սակայն մարդկային ստեղծագործութեան բոլոր ասպարէզներում: Ազգերը – մանաւանդ նրանք, որոնք զուրկ չեն սեփական հանճարից – ընդօրինակում են յաճախ, միշտ սակայն իրենց ազգային ուրոյն դրոշմը դնելով ընդօրինակածի վրայ:

Իշխանի Մահը եւ Թաղումը

Փարիզ, 17 Հոկտ. 1925

Շիրիմ մըն ալ Փարիզի արուարձանի մէջ... Այսօր հողին յանձնեցինք Դաշնակցութեան հինաւուրց առաջամարտիկներէն՝ Յովսէփ Արղութեանը, ծանօթ «Իշխան» մականունով:

ՀԱՅԿԱԿ. Ռշտունցի Մուրադ Խաչատրեան (1865-1949)

Վասպուրականի յեղափոխական աւագ սերունդի վերջին շառաւիղներիցն էր ընկեր Հաջի Մուրադ Խաչատրեանը, որ բազմավաստակ եւ հայրենիքից վտարանդի իր կեանքը աւարտեց, անցաւ յաւիտենութեան գիրկը Սեպտեմբեր 8-ին, հիւրընկալ Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանում:

Քրիս Ֆէնէրճեան

Մարտ 9-ին Փարիզի մէջ վախճաներ է Հ. Յ. Դաշնակցութեան հին մարտիկներէն Քրիս Ֆէնէրճեանը՝ որ լայն հասարակութեան ծանօթ էր առաւելապէս Եըլտըզի մահափորձով (1905), որուն պատրաստութեան գործակիցներէն էր, Սիլվօ Րիչչի ծածկանունով:

Կէսօր Եղաւ, Տղա՛ք... Շաւարշ Միսաքեան

Ահա երեսուն տարի է, որ անձկութեամբ կը հետեւինք ձեր քայլերուն, օտարութեան մէջ:

Ոչ գուրգուրանք պակսեցաւ, ոչ հրահանգ: Ոչ ալ աշխատանք:

Երբեմն կծու խօսքեր ալ արտասանուեցան, միշտ ձեր բարիքին համար:

Չափահաս էք արդէն, եւ գիտէք, որ ժամանակներ մեզի չեն սպասեր:

Լեւոն Շանթի Բանախօսութիւնը Գահիրէի մէջ

Նկարը՝ Դաշնակցութեան Օրուայ Տօնակատարութիւն, Պէյրութ, 1950 թուական:
Նստած՝ Լեւոն Շանթ, կը բանախօսէ Կարօ Սասունի

1925 Հոկտ. 18, Մայիսեան սրահին մէջ, ընկերներու եւ համակիրներու բազմութեան մը առջեւ տօնուեցաւ «Հ.Յ.Դ. Օր»ը:

Սրահը զարդարուած էր կանաչներով եւ բեմը՝ Հ. Յ. Դաշնակցութեան մեծադիր եւ իւղաներկ զինանշանով:

Մեր Մեծ Ընկերոջ՝ Վ. Նաւասարդեանի Վերջին Ժամերը

Շաբաթ գիշեր, սովորականէն քիչ աւելի կանուխ, ժամը 8.30ի ատենները, մեր ողբացեալ ընկերը կը բարձրանայ «Յուսաբեր»ի դալար տանիքը, ուրախ տրամադրութեամբ:

Վահան Նաւասարդեանի Քաղաքական Կտակը

Ասկէ եօթի տարի առաջ, 1949-ին, մեր անմոռանալի եւ մեծ ընկերը՝ Վ. Նաւասարդեան՝ կը հրատարակէր մեծարժէք գործ մը, «Բոլշեւիզմը եւ Դաշնակցութիւնը» խորագրին տակ:

Գրքին մէջ առանձին գլուխ մը նուիրուած է մեր առօրեայ պայքարներուն («Ինչո՞ւ կը պայքարինք»): Այդ գլուխէն կը քաղենք հետեւեալ հատուածը, զոր կրնանք նկատել մեր հանգուցեալ ընկերոջ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԿՏԱԿԸ, գրուած՝ յուզիչ եւ սրտագրաւ ոճով, այլ նաեւ հայրենասիրական ջերմ շունչով.

Մօհիկաններից Վերջինը

(Ընկ. Յով. Արղութեանի Մահւան Առթիւ)

Առաջիններից էր նա, այն շքեղ փաշանգից, որ բացաւ հայ յեղափոխութեան փշոտ բայց փառաւոր ճանապարհը: Հազիւ աւարտած միջնակարգ դպրոցը, Իշխան Յովսէփ Արղութեանը բոլորովին մատաղ հասակում, 20 տարեկան չեղած դեռ եւս, թողնում է մայրենի հողը, եւ մոռցած ուսման ծարաւը, ամէն ինչ զոհելով գաղափարին, անցնում է Պարսկաստան եւ այն տեղից Վասպուրական Գօլօշեանի եւ Ագրպասեանի հետքերով:

Մեծ Յեղափոխականի Մը Գերեզմանին Առջեւ

Հեռագիրը գուժեց անզուգական Իշխանի մահը, Փարիզի մէջ:

Այսպէս, կ'անհետի մէկը այն դէմքերէն, որոնք պատմութեան մէջ թուական կը բանան. պատմութի՛ւնը կը կերտեն, իրենց սահմանուած ազգային հորիզոնին մէջ: