ԴՐՕՇԱԿ

Մարտ 1-ի երեկոյեան ժամը 7:30-ին, Թաւրիզում մեռաւ յեղափոխական եւ բազմաշխատ ու երախտաւոր գործիչ Սամսոն (բուն անունվ Ստեփան)  Թադէոսեանը, 75 տարեկան պատկառելի հասակում:

Նկարը՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամ ին Թիւրքահայ ազատագրութեան վետերաններէն մինն է, որ հողին տակ կը ծածկւի՝ եւ ամենդառնակսկիծը այդ մահւան մէջ այն է, որ մեր Առաքել աղան, չունեցաւ Քեռիներու, Արտաշէսներու, Խէչօներու ասպետական բաղդաւորութիւնը – ռազմի դաշտին մէջ փչելու իր շունչը, այլ իր տարաբախտ սրտակից ընկեր Աւօին (Կիւմիշխանեցի Աւետիս Բիզեան, մահ. 1916) պէս անկոողնին մէջ անէացաւ:

(Թարգմանւած ֆրանսերէն բնագրից) Արդէն ազատւած Կրէտէն՝ սկսեց ապրել կանոնաւոր կեանքով: Մի բուռն ժողովրդի հերոսական թափը մի անգամ եւս յաղթանակել տւեց արդարութեան սկզբունքը, որի դէմ դուք իզուր մաքառում էիք այնքան երկար ժամանակ:

31/12 մարտ 97 Վերջերս եւրոպական թերթերը հաղորդեցին հեռագրով, թէ Բաղէշի մէջ յեղափոխականներ երևան եկած և խառնակութիւններ տեղի ունեցած են: –Ահա այդ դէպքին մանրամասնութիւնները: * * *

Հաւաստի աղբիւրից կը հաղորդուի, որ փետրուար 24-ի գիշերը սպանուած է Բաշգեառնեցի Արտուշ Քոչարեանը: Արտուշ Քոչարեանը Հ. Յ. Դաշնակցութեան խիզախ հայդուկներից էր: Հայդուկային կռիւներին նա մասնակցութիւն բերած է 1904 թուից սկսած, երբ խմբապետ Միհրանի խմբի հետ միասին անցել էր երկիր եւ, թուրք սահմանապահ զինուորներից հետապնդուելով հայկ. Մօսուն գիւղի մէջ կռուի բռնուել: Այս կռուի ընթացքին Արտուշը երեււան էր հանել Դաշնակցական հայդուկի վայել քաջութիւնը եւ անձնազոհութիւն:

Հայկական ազատամարտի նահատակները հազարներով են ու բիւրերով: Հազարները ծանօթ են մասամբ: Իսկ բիւրերը, անոնք որոնց ամէնօրեայ համեստ գործի ու մտածումի, խոնարհ կեանքի ու յօժար զոհաբերութեան փափաքին գնով է միայն, որ կանգուն ու կենսունակ է այսօր Դաշնակցութիւնը՝ մոռացւածներ են, տարաբախտաբար:

Մեր կուսակցական ընկերների շարքում իր խառնւածքով ու բնաւորութեամբ մի շատ հետաքրքրական դէմք էր Մովսէս Գիւլնազարեանը: Ընդամէնը վեց տարւայ հասարակական-զինւորական կեանք ունեցաւ, սակայն այդ էլ բաւական է, որ դասւի մեր լաւագոյն զինւորականների շարքում:

Իր կեանքն եղաւ անհատնում պայքարներու շարք մը, ինչպէս կեանքը իր անհամար ընկերներուն: Եղաւ անոնցմէ, որոնք անձնազոհութեան եւ յանդգնութիւններու ճամբէն քալեցին ու ինկան պատշէնի վրայ, ժպիտը երեսին:

Վերջին տարիների մեծ դէպքերի անվերջ շղթայի մէջ աննկատելի անցաւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան մի շարք փայլուն դէմքերի, յեղափոխական գործիչների մահը: Սակայն, ամենից աւելի աննկատելի անցաւ մեզանից ընդմիշտ հեռանալն այն բիւրեղացած, մաքուր եւ ազնիւ դէմքի, որին Եակով Խրիստաֆորիչ կամ Զաւրև էինք ասում: Նա զոհ գնաց Մոսկւայում մի մեծ թիւրիմացութեան, որ արդիւնք էր Խորհրդային Ռուսաստանի վարիչների սխալ քաղաքականութեան:

Օրիորդ Նատալիա Ամիրխանեանը ծնած է 1863ին, Երեւան: Կրթութիւնը ստացած է Թիֆլիսի ռուսական օրիորդաց գիմնազիոնին մէջ: Նատալիան, ինչպէս իրեն ժամանակակից երիտասարդներու շատերը, շատ կանուխէն սկսած էր հետաքրքրուիլ Թիֆլիսի մէջ գոյութիւն ունեցող «ժողովրդական կամք» կոչուած ռուսական յեղափոխական կուսակցութեան գործերով եւ կը մասնակցէր անոնց գաղտնի ժողովներուն: 

Կազմակերպական Ազդեր Հ. Յ. Դաշնակցութեան Կովկասեան Ահաբեկիչ Մարմնի վճռով ահաբեկումի ենթարկւեց Օսմանեան Հայաստանի Բուլանըխ գաւառի Կոփ գիւղացի Մխիթար Բաւօեանը (Մխօ), իր կատարած մատնութիւնների, բռնաբարութիւնների և իր համագիւղացիների վրայ գործ դրած անլուր կեղեքումների համար:

Մեղքը մեր չէ, անէծք հրէշին Նա պատճառ դարձաւ արեան կրկեսին Ընկերներ ! Մեր կեանքի արնոտ թատերաբեմի վրայ դուք ականտես եղաք մի եզական ողբերգութեան, մարդկային հոգու հրէշային դաւճանութեան :

Կարօ Սասունի եւ Սօսէ Մայրիկ Սօսէ մայրիկի մահով կ'անհետանայ կին ֆէտայի փայլուն տիպար մը, որու անունը միշտ պիտի յիշուի Աղբիւր Սերոբի դիւցազնական անունա հետ: Աղբիւր Սերոբը մեր մարտական յեղափոխութեան առասպելական հերոսն է: Անով կը սկսի ֆիտայական արծուային ճախրանքը Տարօնի շրջանին մէջ եւ կը ստեղծէ աննման սերունդ մը երկաթէ մարդերու, որոքն հայ ազատագրութեան փառաւոր դրօշակիրներն եղան, Սօսէն մէկն էր անոնցմէ:

Վերջին շրջաններուն միայն Սօսէն դարձած էր «Տայօ» – Տատիկ: Տարիներ առաջ փարթամ, երիտասարդ լեռնային մարալ մըն էր՝ կրակոտ, համարձակ եւ յանդուգն:

Առաջին Հանդիսաւոր Նիստը   Փետր. 6-ին (1919)  Խորհրդարանի դահճլիճում տեղի ունեցաւ արեւմտահայ երկրորդ համագումարի առաջին հանդիսաւոր նիստը: Ներկայ են կառավարութեան նախագահ Յ. Քաջազնունին, Խորհրդարանի ներկայացուցիչ Ս . Վրացեան ը, կաթողիկոսի կողմից Գ. եպ. Չէօրէքչեանը, այլեւ ներկայացուցիչներ զանազան կազմակերպութիւնների: Դահլիճը լի է բազմութեամբ:

Ծնւել է 1880 թ. Վայոց Ձորի՝ Հէրհէր գիւղում: 1900 թ. ենթարկւում է զօրակոչի և զինւորական ծառայութիւնը վերջացնելուց յետոյ, հայ-թրքական կռիւների նախօրեակին, վերադառնում է հայրենիք:

Ժողովուրդի՛ն Սուլթանական յանձնաժողովը թնդանօթների որոտմամբ մտաւ Վան բարենորոգումները գործադրելու: Մեր աչքով տեսանք, թէ այդ բարենորոգումները կեղծ են, խարդախ, իսկ հետեւանքը՝ գետերով արիւն:

Ձախէն աջ՝ Նարեկցի Մխիթար, Ղարիպ, Յակոբ Թաշճեան (նստած), Մոկացի Թաղտակ Աղէքսանդրիոյ կազմի երէց ընկերներէն ընկ. Յակոբ Թաշճեան Գահիրէ այցելութեան մեռած է անակնկալ մահուամբ մը՝ փետր. 3-ին: Ընկ. Թաշճեանի մահուան առթիւ «Յուսաբեր» կը գրէ.–

Փետրւարի 1-ին Երևանում փակւած էին բոլոր պետական հիմնարկութիւններն ու պաշտօնական տները, որովհետև այդ օրը հողին էր յանձնւելու հայոց ժողովրդի մեծ զաւակներից մէկը՝ ներքին գործոց մինիստտր Արամ Մանուկեան ը: