(Դաշնակցութեան Դիւցազնամարտէն Էջ Մը)
Տաճկաստանի
մէջ քիչ մը ամէն տեղ, սովորութիւն է որ չափահաս տղան օր առաջ կարգեն, տունը հարս մը
բերեն, որպէսզի աշխատող ձեռք մը աւելնայ, որմէ մէկ երկու տարի յետոյ ալ տղան կ'ուղարկեն
Պոլիս, որպէսզի երթայ փարա վաստկի, կառավարութեան տուրքը տալու համար: Պէտք է ըսել
որ հայ գիւղացին բացի պետական տուրքէն ուրիշ դրամի պէտք չունի:
 |
| Նկարները՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամին |
Պէյրութէն հեռագիր մը կը հաղորդէ Հ. Յ. Դաշնակցութեան հին հայդուկներէն եւ անվեհեր մարտիկ Վարդան Շահպազի մահը, որ տեղի ունեցած է Յունիս 8-ին:
 |
| Ետնանկարը՝ Կայծակ-Վաղարշակ զինակից ընկերներով Նկարը՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամին |
(Կռւին մասնակից զինւորի պատմածը)
7 յունիս, 1904
Երկիրը երկունքի մէջ էր եւ օգնութեան էր հրաւիրում իր զգայուն, կրակոտ զաւակներին: Տանջւում էինք բոլորս, լսելով մեր կտրիճ ընկերների խիզախ ու արիւնոտ ընդհարումները քուրդ ու տաճիկ բարբարոսների հետ Սասունուշ, Դաշտում, Խուլբ ու Խփանք գաւառներում. մեզ համար էլ հանգիստ չկար, կեանքը դժոխք էր եղել, կերած խմածներս՝ լեղի:
.jpg) |
| Նկարը՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամին |
Մշեցի էր, ծնւած 1875-ին: Տասնումէկ տարեկան հասակում թաղական դպրոցն աւարտելով, նա ուղարկւում է Միացեալ Ընկ. Մշոյ Ներսէսեան վարժարանը, ուր ցոյց է տալիս մեծ սէր դէպի ուսումը, իր ընդունակութեամբ սիրւում է ուսուցիչներից եւ աւարտումին արժանանւմ է ոսկէ խաչ մրցանակի: Բայց ահա տարիներ անցնելով՝ մի ուրիշ սէր գալիս է բռնելու նրա ամբողջ էութիւնը,- զէնքի սէրը:
Ի՞նչ կապ կայ սոցիալիզմի եւ ժողովուրդների անկախութեան գաղափարի միջեւ:
Ազգերի ազատ եւ անկախ քաղաքական կեանքի պահանջը սոցիալիզմի ներքին, անբաժան տարրերից մէ՞կն է արդեօք, թէ նա, ընդհակառակը, մէկն է այն բազմաթիւ միջոցներից, որոնց օգնութեամբ մարդկութիւնը պիտի հարթի դէպի ապագայ հասարակարգի յաղթանակը տանող ուղիները:
Պարզ, արդեօ՞ք սոցիալիզմը մէկ այնպիսի վարդապետութիւն է, որի հանդէպ անկախութեան գաղափարը ազգերի աչքում կարող է ունենալ միմիայն ստորադաս, երկրորդական նշանակութիւն:
Սահմանագլուխ, 8 յունիս
Սասուն միակ վայրը չէ, որտեղ յեղափոխական հրդեհը հետզհետէ աւելի լայն շրջաններ է գրաւում, ուր ջանքեր են դրւում՝ ազատւելու բռնակալի ատելի լծից: Կռիւ Բասենում, կռիւ Վասպուրականի լեռներում, կռիւ Ապաղայում, կռիւ Արճէշի շրջակայքում... Ամեն տեղ էլ միևնոյն տեսակի կռիւ – յեղափոխական չնչին փոքրամասնութիւնը տաճկական ահագին կանոնաւոր զօրքի եւ բաշիբօզուկ քրդերի լէգէոնների հետ... Մէկը հարիւրի դէմ:
 |
| Նկարը՝ ՀՅԴ Պատմութեան Թանգարան-Հիմնադրամին |
(ԵԳԻՊՏԱՑԻ, ՅՈՎՍԷՓ, ՀԱՅԿ, ՄՈՒՍՏԱՓԱ)
Միջին, թիկնեղ եւ կորովի հասակ մը. լայն ուսերու վրայ գեղեցիկ գլուխ մը առատ մազերով զարդարուն. խրոխտ դէմք մը, որուն ժպիտն ու ծիծաղը անչափ յանկուցիչ, որուն զայրոյթի ու կատաղութեան արտայայտութիւնը՝ ահարկու. խոշոր, գեղեցիկ, բոցավառ աչքեր՝ իրենց խտրութեան մէջ խոհուն իմացականութիւն մը թաքցնող.- ահա՛ արտաքինը այն անմոռաց ընկերոջ, որ անջնջելի անուն մը կը թողու հայ յեղափոխական տարեգրութեան մէջ: