1949 Դեկտ. 6-ին, Համադանում, մօտ 80 տարեկան հասակում, սրտի կաթւածից յանկարծամահ եղաւ Սասնոյ Գելիէգուզան գիւղացի, անւանի հայդուկ եւ Հ. Յ. Դաշնակցութեան մարտական անդրանիկ սերնդի անձնւէր զինւոր Կարապետ Աւոյեանը, որ յայտնի է «Մօրուք» Կարօ անունով:
Հանգուցեալ Մօրուք Կարօն երեք տարի սովորել է Մշոյ Առաքելոց վանքի դպրոցում, ուր եւ տոգորւել է յեղափոխական տրամադրութիւններով:
Առաջ ենք բերում մի քանի կենսագրական տեղեկութիւններ այն վեց զինատար նահատակների մասին, որոնց վարած կռւի մանրամասները ընթերցողը կը գտնի «Դրօշակի» այս համարի պարսկա-տաճկական սահմանագլխից գրած թղթակցութեան մէջ: Մեռածներից չորսի պատկերը տպագրում ենք, որ միւս երկուսի՝ Յովհաննէս Աւետիսեանի եւ Սանօ Յարութիւնեանի պատկերները չկան, իրենց ընկերների կողքին դնելու համար*:
Ժպիտը դէմքին վերադարձաւ Հայաստանէն:
Զբօսաշրջիկներու խումբի մը հետ գացած էր Հայրնիք, ինչպէս ոեւէ Հայ: Բայց ինք ոեւէ Հայ էր: «Պարլամենտի անդամ եւ Դաշնակցական կառավարութեան մինիստր» ինչպէս պիտի գրուէր Երեւան լոյս տեսած գրքի մը մէջ, իբրեւ ծանօթութիւն:
.jpg)
Տարիներէ ի վեր «Հայրենիք» մեր հին յեղափոխականներուն նուիրուած յուշեր ու գրութիւններ կուտայ: Ի զուր սպասեցի տեսնելու համար թէ մէկը պիտի անդրադառնա՞ր մեր Եղոյին: Մէկ անգամ, միայն մէ՛կ անգամ ան յիշուած է Ռուբէնի գրքին մէջ, ան ալ առանց ամբողջական անունին: Վերջերս ալ, «Հայրենիք» օրաթերթի մէջ հրատարակուող Մուրատի յուշերուն մէջ կը հանդիպինք Եղոյի անունին... Ու այդքան:
Ռուսահայաստանի Նահատակներու Յիշատակին
Եւ արիւնոտ Արարատին
կատարներուն ստորոտէն,
Անոր ըմբոստացողի մրրկոտ շունչը, այսօր նորէն կը հնչէ:
Դժուար չէ Դաշնակցականին ճանաչելը, երբ նոյն իսկ անծանօթ ես նրան. «Քայլք ոտից եւ գոյնք երեսաց յայտ առնեն զնմանէ»: Լաւ դիտիր նրա քայլուածքը հեռուից, նա տարբեր կը քայլէ քան իր հայրենակից Հայը. ձեռները կը շարժէ, գլուխը բարձր է եւ կուրծքը ցցած, ոտքերը ամուր կը զարնէ գետնին եւ նրա կօշիկների կրունկները կը մաշեն փոխանակ թաթին:
Թիֆլիս, 22 դեկտեմբերի
Թանկագին Սաքօյի մահը միայն ինձ, նրա այրուն չը թողեց կսկիծի մէջ. միայն ես չը լացի նրան, այլ բոլոր նրան ճանաչողները:
Շատ տեղեր հոգեհանգիստներ կատարւեցին, շատերն էլ ինձ մխիթարական ու ցաւակցական գրեր ուղարկեցին... Այդ բոլորի համար յայտնում եմ խորին սրտաբուղխ շնորհակալութիւններս: