Հսկայական ծրագիրները գլխի մէջ, յափշտակւած ժողովրդական տանջանքների սփոփման իղձերով՝ նա պտտում էր քաղաքից քաղաք, երկրից երկիր: Կովկասից անցաւ Շվէյցարիա, Ժընէվից Բալկան, Վիէննայից նորազատ Բուլգարիայի մայրաքաղաքը եւ այնտեղ, բարեկամների եւ համախոհների նեղ, բայց մտերիմ շրջանում, իր փայփայած ծրագիրների հնոցի մէջ՝ գտաւ աղէտաւոր մահը, անսպասելի ինչպէս որոտ, շանթահարող, որպէս կայծակ:
Մարտի 4/17-ն էր: Քրիստափոր Միքայէլեանը – ո՛չ- նրա մտերմական հոգուն չէ սազում այս ձևը – Քրիստափորը ուղեկցւած տասնից աւելի ընկերներով, հայ եւ մակեդօն, գնաց մերձակայ լեռներում թագնւած մի ձոր, ռումբի փորձեր անելու: Կնեաժեվօ գիւղի մօտ էր այդ: Փորձի նպատակն էր՝ պարզել ընկեր Էդուարդին՝ այդ վառվռուն յեղափոխականին՝ ռումբերի կատարելագործման նորանոր ձեւերը, մշակւած իր ձեռքով, արիդւնք երկար ամիսների աշխատանքի: Ընկերական մի համեստ ճաշկերոյթից յետոյ՝ վիճակակից երկու ազգերի զաւակները դաշտ դուրս եկան: Սկսւեցին փորձերն ու վիճաբանութիւնները: Տարբեր էին կարծիքները: Ոմանք անաջողութիւն էին գուշակում, զգուշութեան յորդոր կարդալով: Միւսները տատանում էին: Անյողդողդ էր միայն մէկը – Քրիստափորը, վստահ նախորդ փորձերին, հաւատացած աներկբայ աջողութեան:
Ահա վերջապէս ռմբաձիգը Էդուարդ դիրք բռնեց: Միւսները, զգուշութեան համար, հեռացան՝ աւելի բարձր տեղից դիտելու պայթիւնի հետեւանքները: Անշարժ մնաց միայն Քրիստափորը, անբաժան ռմբաձիգ ընկերոջից: Ոչ մի խնդիրք, ոչ մի յորդոր, ոչ մի նախազգուշացում՝ տեղահան չարեց նրան....
Անցաւ մի քանի րոպէ: Ու յանկարծ որոտանման դղրդոցը ցնցեց շրջակայքը, եւ ծուխի ամպը պատեց փորձի ամբողջ վայրը: Հեռացած ընկերները՝ ճնող նախազգացումով ներքեւ սլացան, նետւեցին այն կողմը, որտեղ ռմբաձիգն էր կանգնած: Եւ նրանց աչքերի առջեւ բացւեց սոսկալի ողբերոգթւեան ահաւոր տեսարանը – Քրիստափորը թաւագլոր, հազիւ շունչը բերանին, Էդուարդը հեռու նետւած, խրւած ձիւնախառն հողի մէջ՝ արդէն մահացած: Սարսռեցուցիչ լռութեան մէջ, գերբնական ուժով, մի ճիչ լսւեց: Ընկերները օգնութեան յուսահատական հոգ արեցին – եւ անմոռանալի նահատակը, իբրեւ «մնաք բարեաւի» վերջին նշան, փորձեց վերաբանալ մարած աչքերը, նայեց իր շուրջը, դիտեց հեռուն, շատ հեռո՜ւն եւ հանգաւ՝ առանց բառ անգամ արտասանելու...
Վէրքերը ծանր էին եւ կսկծաբեր: Էդուարդի ամբողջ աջ երեսը, կրծքի աջ կողմը, ինչպէս եւ աջ ոտը, պատառոտած էին եւ այլանդակւած: Աջ ձեռքը կտրւած էր արմունկից: Ռումբը կատարել էր իր աւերմունքը անխնայօրէն, կատաղութեամբ: Քրիստափորի վէրքերը, արդիւնք ռումբի նետւածքների, երեք էին: Երկուսը ձախ երեսին եւ ձախ ոտին – թեթեւ եւ անկարեւոր: Երրորդ բէրքը, ուղիղ կրծքին – մահացու: Եթէ չլինէր ծոցի գրպանում պահած արծաթեայ ծխատուփը, որը երկու տեղից ծակւած էր, սիրտը պատառ-պատառ պիտի լինէր ամբողջովին: Անվեհեր գործիչների փոխարէն՝ երկու դիտակ: Այդ էր իրականութիւնը: Եւ նրանց վիրաւոր, յօշոտւած մարմինները, ընկած մի անհիւրընկալ ձորում, ձիւնի մէջ, մնացին երկար ժամեր, շրջապատւած ոստիկանական պահապաններով, սրանց հրամայւած էր խստութեամբ հսկել, մի րոպէ իսկ աչք չհեռացնել «քաղաքական կարեւոր դէպքի» խորհրդաւոր զոհերից...