Մի հայ երիտասարդ՝ Արտաւազդ Թումանեան: «Հայրենիք»ի եւ կամ ուրիշ որեւէ հայ թերթի ընթերցողներին անծանօթ մի անուն: Փաստօրէն ոչինչ չասող մի անուն, քանի որ Արտաւազդ Թումանեանը չէր կատարել գործեր, որ հետք թողած լինելով՝ յիշատակումի ու դրուատիքների արժանի համարուէին առանձնապէս:
 |
| Լեւոն Շաղոյեան եւ Ռուբէն Տէր Մինասեան |
Լեւոն Շաղոյեան՝ «ՓԱՇԱ»:
Այսպէս որակուած էր ան իր ժողովուրդին կողմէ: Ժողովուրդ մը, որ գիտէ իր զաւակներուն հանդէպ ցոյց տալ գուրգուրանքի, գանահատութեան եւ սիրոյ ամէնէն անկեղծ զգացումները:
Օգոստոսի 6-ին Ուրմիայի Կարմիր Խաչի հիւանդանոցում վախճանւեց Ջալլադը:
Սեպտեմբեր 15-ին, Սիրաքիւսի հայ առաքելական եկեղեցիին մէջ հոգեհանգստեան արարողութիւն տեղի ունեցաւ ընկեր Ա. Սաչաքլեանի մահուան տասներորդ տարելիցին առիթով, կարգադրութեամբ կեանքի իր ընկերոջ՝ ընկերուհի Էլիզայի, եւ զաւակներուն՝ Աստղիկի, Արփինէի եւ Յարութիւնի:
Դրուագ Մը Մեծ Եղեռնէն
Խարբերդի Հրկիզուած Բանտի Հերոսներէն
Այսօր՝ երբ վշտի անհուն թախիծով կը վերյիշեմ եղեռնի արիւնոտ օրերուն՝ Մեզիրէի «հրկիզուած բանտը», հոգեկան փոթորիկ մը կ'անցնի իմ ներաշխարհէն եւ զուլումի մշուշի մէջէն կը տեսնեմ աճիւնները մեր աննման հերոսներուն, որոնք ապրեցան ու գործեցին հայ ազգին ծառայելու վսեմ իտէալով, եւ որոնք՝ երբ տակաւին խանդ ու եռանդ ունէին իրենց ամբողջ կեանքը, իրենց գործունէութիւնը եւ կորովը տրամադրելու իրենց սրբազան գաղափարին, ինկան ժողովուրդի մը վայրագ ոճիրներուն տակ:
Եթէ յիշողութիւնս ինձ չի խաբում, 1918-ին էր՝ հեռագիր մը ստացանք Ազգային Բիւրօից Ա. Ահարոնեան եւ Ն. Աղբալեան ստորագրութեամբ. «Ալէքսանդրապօլ մեկնեցէք, Խատիսեանից կստանաք կարգադրութիւնը»: Էջմիածնից ճամբայ ընկանք Կորիւն վրդ. Եւ տողերիս գրողը եւ նոյն օրը ներկայացանք Քաղաքագլուխ պ. Ա. Խատիսեանին, որից պէտք եղած պաշտօնական թղթերը ստանալով հետեւեալ օր երկաթուղին նստանք: Ինձ վիճակւած էր Խորասան կայարանը, իսկ ընկերիս՝ ուղղակի Էրզրում քաղաք:
Այսօր, օգոստոս 3ին, լրացաւ ուղիղ մէկ տարի այն օրից, երբ հազարաւոր ժողովուրդ յուզւած, ալեկոծ ծովի պէս յորձանքներ տալով՝ գնաց եւ զարկւեց Էջմիածնի մրափող պարիսպներին, խանգարելով նրա դարաւոր նիրհը: